ભારતના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ, જેમની પાસેથી અંગ્રેજો અને સમ્રાટો પણ લોન લેતા હતા…

મિત્રો, આપણે બધા જાણીએ છીએ કે અંગ્રેજોના શાસન પહેલા આપણો દેશ ‘સોને કી ચિડિયા’ હતો. જેનું કારણ શ્રીમંત રાજાઓ અને રજવાડાઓ હતા, જેમના ખજાના ભરેલા હતા. લોકોમાં ગરીબી નહોતી. બ્રિટિશ યુગના અને તે પહેલાના ઘણા એવા રાજાઓ હતા, જેમના વિશે આજે મોટાભાગના ભારતીયો જાણતા નથી.

જો આપણે ઈતિહાસના પાના ફેરવીએ તો આપણને આવા ઘણા ખાસ લોકો વિશે જાણવા મળશે, જેમના વિશે આપણે અત્યાર સુધી જાણતા ન હતા. ઇતિહાસના પોતાના રહસ્યો છે, જે સદીઓથી લેખકોના પુસ્તકોમાં બંધ જોવા મળશે. આજે અમે એવા જ એક પરિવાર વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ, જે 1700ના દાયકામાં ઉભરી આવ્યું હતું. બ્રિટિશ કાળ દરમિયાન તે ભારતનું સૌથી ધનિક ઘર (જગત શેઠ ઘરાના) હતું. આ પરિવારના સભ્યો એવા અમીર લોકો હતા, જેમની પાસેથી અંગ્રેજો પણ પૈસાની મદદ માટે આવતા હતા. અત્યાર સુધી તમે સાંભળ્યું જ હશે કે અંગ્રેજોએ જ ભારત પર રાજ કર્યું છે અને તેઓએ ક્યારેય કોઈની સામે માથું ઝુક્યું નથી, પરંતુ અમે તમને જણાવી દઈએ કે આ યોગ્ય નથી.

તેમણે આપણા દેશમાં નાણાંની લેવડ-દેવડ, કરવેરા વસૂલાત વગેરેને સરળ બનાવ્યા હતા. તે સમયે તેમની પાસે એટલી બધી સંપત્તિ અને હોદ્દો હતો કે તેઓ મુઘલ સલ્તનત અને બ્રિટિશ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની સાથે સીધો વ્યવહાર કરતા હતા અને જરૂર પડ્યે તેમને મદદ પણ કરતા હતા. જગત શેઠ એટલે કે શેઠ માણિકચંદની સ્થિતિ જોવા જેવી હતી. જો કે તે કોઈ સ્થળના રાજા મહારાજા ન હતા. તે બંગાળનો સૌથી ધનિક અને પ્રખ્યાત શાહુકાર હતો. તે એકમાત્ર શાહુકાર હતો જે દરેક વ્યક્તિને પૈસા ઉછીના આપતો હતો. એટલું જ નહીં મહાન રાજાઓ અને સમ્રાટો પણ તેમની પાસેથી પૈસા ઉછીના લેતા હતા. આ કારણે જગત શેઠને બંગાળના સૌથી ખાસ લોકોમાંના એક ગણવામાં આવતા હતા.

તેની પાસે 2000 સૈનિકોની સેના હતી. બંગાળ, બિહાર અને ઓડિશામાં જે પણ રેવન્યુ ટેક્સ આવતો હતો, તે તેમના દ્વારા આવતો હતો. જગત શેઠ પાસે કેટલું સોનું, ચાંદી અને નીલમણિ હતી તેનો અંદાજ કાઢવો મુશ્કેલ છે. હા, પરંતુ તે સમયે તેમના વિશે એક પ્રસિદ્ધ કહેવત હતી કે જો જગત શેઠ ઇચ્છે તો સોના-ચાંદીની દિવાલ બનાવીને ગંગાને રોકી શકે છે.

ફતેહચંદના સમયની વાત કરીએ તો તે સમયે તેમની સંપત્તિ 10,000,000 પાઉન્ડની આસપાસ હશે, જે આજના સમયમાં લગભગ 1000 અબજ પાઉન્ડ હશે. અંગ્રેજી કાળના દસ્તાવેજો પરથી એ પણ જાણવા મળે છે કે તેમની પાસે ઈંગ્લેન્ડની તમામ બેંકો કરતાં વધુ પૈસા હતા. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, એવો પણ અંદાજ છે કે 1720ના દાયકામાં જગત શેઠની સંપત્તિની સામે સમગ્ર અંગ્રેજી અર્થતંત્ર પણ નાનું હતું. આની પુષ્ટિ માટે એ પણ જાણી લો કે અવિભાજિત બંગાળની લગભગ અડધી જમીન તેમની હતી, એટલે કે વર્તમાન આસામ, બાંગ્લાદેશ અને પશ્ચિમ બંગાળનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવે તો તેમાંથી અડધી જમીન તેમની માલિકીની હતી.

અહી થી તમે શેર કરી શકો છો.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *